📜 تاریخچه هواشناسی

پیشینه علمی در ایران

مطالعه و بررسی جو همواره مورد نظر دانشمندان ایرانی بوده است. بسیاری از دانشمندان نجوم در آثار خود بخشی را به مسائل جوی اختصاص دادند. محمد بن زکریای رازی، ابن سینا، حکیم عمر خیام، ابوریحان بیرونی و انوری شاعر معروف، از شخصیت‌ها و دانشمندان ایرانی بوده‌اند که پیرامون پدیده‌های جوی مطالبی را در آثار خود به یادگار گذاشته‌اند.

آغاز فعالیت‌های منظم

فعالیت‌های منظم هواشناسی، اولین بار با اندازه‌گیری عناصر جوی توسط سفارتخانه‌های انگلیس و روس در تهران و مناطق نفت‌خیز جنوب کشور آغاز شد. درس هواشناسی در سال ۱۲۹۸ در برنامه درسی مدرسه برزگران منظور شد و در همان محل اولین سکوی هواشناسی احداث گردید.

بعد از جنگ جهانی دوم، نیروهای متفقین برای سلامت پرواز هواپیماهای خود، یک واحد کوچک هواشناسی دایر کردند.

تأسیس سازمان هواشناسی کشور

به دلیل نیاز شدید برنامه‌ریزان به آمار و اطلاعات اقلیمی و ناهماهنگی در تأسیس ایستگاه‌ها، مسئولان وقت تأسیس یک واحد هواشناسی مستقل را ضروری دانسته و در سال ۱۳۳۴ شمسی، اداره کل هواشناسی کشور وابسته به وزارت راه تأسیس شد. در هنگام تشکیل این اداره کل، تمامی ایستگاه‌های هواشناسی که توسط بخش‌های مختلف تأسیس شده بودند، به آن واگذار شدند.

پروفسور محمدحسن گنجی، از بنیانگذاران سازمان هواشناسی ایران، تا سال ۱۳۴۷ مدیریت اداره کل هواشناسی را عهده‌دار بود.

عضویت در سازمان جهانی هواشناسی

در سال ۱۳۳۸ شمسی (۱۹۵۹ میلادی)، ایران به عنوان صد و سومین عضو، به سازمان جهانی هواشناسی (WMO) پیوست.

سازمان هواشناسی کشور پیش از انقلاب بیشتر در خدمت حمل و نقل هوایی و صنعت هواپیمایی بود، اما پس از انقلاب اسلامی، در کنار مأموریت اصلی خود، به عرصه‌های هواشناسی کشاورزی، آب‌شناسی، مدیریت بحران و کاهش ریسک نیز ورود پیدا کرد. این سازمان در سال ۱۳۹۰ با ادغام وزارت راه و ترابری و وزارت مسکن و شهرسازی، زیر نظر وزارت راه و شهرسازی قرار گرفت.

دانشمندان مسلمان و هواشناسی

بشر از ابتدای خلقت به علت تماس با طبیعت و مشاهده عینی پدیده‌های جوی مانند رعد و برق، طوفان، سیل، خشکسالی، سرما و گرمای کشنده به وضع هوا توجه داشته است. ارسطو چهار قرن قبل از میلاد در مورد هواشناسی مقاله‌ای مستقل تحریر کرد. مسلمانان اولین کسانی بودند که به علم هواشناسی آشنایی پیدا کرده و به دنبال مطالعه و تدبر در آن رفتند و مقالات و کتاب‌هایی نیز در این زمینه تدوین کردند.

تولد هواشناسی مدرن

اولین ثبت مدرن و اصولی اطلاعات هواشناسی به صورت روزانه توسط ویلیام فرل در اوایل قرن چهاردهم در انگلستان شروع شد. با ساخت ترمومتر توسط سانتاریو در سال ۱۶۰۰ میلادی (با طرح ابتدایی گالیله)، باران‌سنج توسط کاستلر، فشارسنج توسط تریجلی و رطوبت‌سنج در همین ایام، تكمیل و استاندارد ادوات هواشناسی آغاز شد.

اولین شبكه ایستگاه‌های دیده‌بانی هواشناسی توسط فردیناند دوم در سال ۱۶۵۳ تأسیس شد. انجمن هواشناسی مانهایم در سال ۱۷۸۰ با ۳۹ ایستگاه شروع به کار کرد.

نقشه‌های هواشناسی و تلگراف

فعالیت‌های هواشناسی به عنوان یک علم جدید از اوایل قرن نوزدهم شروع شد. اولین نقشه‌های هواشناسی را لامارک در سال ۱۸۲۰ ارائه کرد. با اختراع تلگراف توسط ساموئل مورس در سال ۱۸۴۳، امكان مخابره سریع اطلاعات دیده‌بانی شده فراهم آمد و اعلام خطر و پیش‌بینی وقوع طوفان امکان‌پذیر شد.

از IMO تا WMO

اولین کنفرانس بین‌المللی هواشناسی در آگوست ۱۸۵۳ در بروکسل برگزار شد. در سال ۱۸۷۳، سازمان هواشناسی بین‌المللی (IMO) در کنگره وین تأسیس شد. این سازمان تا سال ۱۹۵۰ فعالیت کرد.

عهدنامه سازمان جهانی هواشناسی (WMO) در کنفرانس واشنگتن در اکتبر ۱۹۴۷ تهیه و تدوین شد و در ۲۳ مارس ۱۹۵۰ به اجرا درآمد. ۲۲ مارس ۱۹۵۰ مطابق با ۳ فروردین ۱۳۳۹، سازمان جهانی هواشناسی به صورت قانونی درآمد. در سال ۱۹۵۱، WMO به عنوان یک آژانس تخصصی سازمان ملل متحد معرفی شد.

هم‌اکنون ۱۹۳ کشور و قلمرو در WMO عضویت دارند.